بابا طاهر عريان ، سيد على همدانى ، خواجه عبد الله انصارى
اسرار النقطه 189
مقامات عارفان ( آئينه بينايان ، اسرار النقطه ، آئين رهروان ) ( فارسى )
و اهل كشف عدد چهار را بر غير آن انتخاب نمودهاند براى دو جهت : اول اين است كه عدد چهار ، اصل در بسائط عددى است و بسائط اصل و پايه تركيب اعداد نامتناهى هستند زيرا اعداد از يك تا ده بسائطند و از عدد ده به بعد تكرار مىشوند ، و در بسائط عددى كه متضمن همه اعداد دهگانه باشد ، و آنها را جمع كند غير از عدد چهار نيست زيرا چهار حقيقت آن چهار است و در آن سه عدد هست بهطورىكه هرگاه با سه جمع شود هفت مىشود و عدد دو هم هست كه وقتى با آن جمع شود مساوى مىشود با نه . و عدد يك هست كه چون با او نيز جمع شود مساوى مىشود با عدد ده و به همين جهت است كه امور و كارگاه آفرينش در روى چهار پايه پايدار است زيرا حاملان عرش الهى چهار نفرند و نظام عالم در روى عناصر چهارگانه « 2 » پايدار است ( آب ، آتش ، خاك ، باد ) و جهان آدميّت بر روى چهار طبع برقرار شده ( مراد از چهار طبع : رطوبت و حرارت و برودت و يبوست است ) و همچنين بادهاى وزنده كه ابر بهارى را بياورند چهار قسم است باد صبا ، و دبور ، و شمال ، و جنوب . و جهات
--> ( 2 ) بايد دانست كه بهار در ميان فصلها ، و هوا از عناصر چهارگانه و خون از اخلاط و حار رطب از طبايع انسانى تابع اسرافيل و مظهر اسم الباسط است و نفس لوامه در بدن انسان مظهر اين اسم است ، و تابستان از فصول و آتش از عناصر و صفراء از اخلاط و حار و خشك از طبايع از توابع حضرت ميكائيل و نفس اماره داراى طبع نارى و حار و يابس و حامل اين ركن است و آثار اسم الرزاق در فصل تابستان از كثرت فواكه پيداست . و پائيز از فصول و آب از عناصر و بلغم از اخلاط و بارد و رطب از طبايع ، از توابع حضرت جبرئيل و نفس ملهمه حامل اين ركن است و زمستان از فصلها و خاك از عناصر و سودا از اخلاط و بارد و يابس از طبايع ، تابع حضرت عزرائيل و حامل اين ركن ، نفس مطمئنّه است و انوار اربعه نيز هركدام با يكى از عناصر متناسب باشند : نور ابيض متناسب آب ، نور اصفر متناسب آتش ، نور احمر ، متناسب باد ، و نور اخضر متناسب با خاك است . و تجلّى ذاتى و صفاتى و افعالى و آثارى نيز متقوم اين چهار است ، و مراتب چهارگانه صدر و قلب و فؤاد و لبّ كه مقرّ شريعت و طريقت و حقيقت و معرفت است نيز چهار است .